حجت الاسلام سید رضا حسینی، مسئول مدرسه علمیه امام حسین (ع) در گفت و گو با خبرگزاری حوزه در تهران با اشاره به مراسم تشییع بی نظیر و تاریخی پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی، اظهار داشت: همه اقشار مردم در این مراسم تاریخی حضور در رنگ داشتند اما همچون گذشته حوزیان نقش مهم و اساسی ایفا کردند و در این میان به دلیل تمرکز اصلی در پایتخت شاهد جهاد شبانه روزی مرکز مدیریت حوزه علمیه تهران و استادان و طلاب این حوزه بودیم.
مسئول مدرسه علمیه امام حسین علیه السلام با بیان اینکه نقش حوزویان در تحقق تمدن نوین اسلامی در این مراسم بیش از گذشته برجسته و نمایان شد، گفت: همه فهمیدند تمدن فقط با ساختمان، فناوری، قدرت نظامی یا سازمان اداری ساخته نمیشود و تمدن پیش از هر چیز، با معنا ساخته میشود.
وی ادامه داد: جامعهای تمدنساز است که بتواند رنج خود را معنا کند، فقدان خود را به عهد تبدیل کند، و شهادت بزرگان خود را به نیروی حرکت تاریخی بدل سازد.
استاد حوزه علمیه تهران با بیان اینکه آیین تشییع رهبر انقلاب از این جهت یک ظرفیت تمدنی دارد؛ زیرا در آن چند عنصر تمدنساز کنار هم قرار گرفت: ایمان، سوگ، وفاداری، نظم اجتماعی، حافظه تاریخی، هویت ملی، امتگرایی و مقاومت، ادامه داد: اینها عناصر نرم تمدناند. تمدن نوین اسلامی اگر بخواهد شکل بگیرد، فقط با نظریهپردازی دانشگاهی یا برنامهریزی رسمی محقق نمیشود؛ بلکه نیازمند «لحظههای معنازا»ست. تشییع یک رهبر شهید، از همین لحظهها است.
تشییع رهبر شهید، یک تجربه مشترک تاریخی است
حجت الاسلام حسینی ادامه داد: در چنین رخدادی، جامعه به خود میگوید ما چه کسی بودیم، چه کسی را از دست دادیم، چه راهی را طی کردهایم و از این پس چه مسئولیتی داریم. این همان فرآیند تولید هویت است. هویت، با تکرار شعار ساخته نمیشود؛ با تجربههای مشترک، سوگهای مشترک، پیروزیهای مشترک و عهدهای مشترک ساخته میشود. تشییع رهبر شهید، یک تجربه مشترک تاریخی است که میتواند در حافظه نسلها باقی بماند.
استاد حوزه علمیه تهران در ادامه با بیان اینکه از سوی دیگر، این آیین نشان داد که در تمدن اسلامی، نسبت مردم و رهبری صرفاً نسبت حاکم و محکوم نیست، اضافه کرد: در سنت اسلامی، رهبری الهی با هدایت، تربیت، صبر، حکمت و پدری معنوی معنا میشود. وقتی مردم در فقدان چنین رهبری میگریند، در حقیقت برای یک امر صرفاً اداری گریه نمیکنند؛ برای گسسته شدن یک پیوند معنوی سوگواری میکنند. همین امر، تفاوت بنیادین الگوی اسلامی حکمرانی با الگوهای صرفاً تکنوکراتیک یا قدرتمحور را نشان میدهد.
وی گفت: البته این ظرفیت تمدنی تنها در صورتی بالفعل میشود که تبیین شود. اگر این حادثه صرفاً در حافظه عاطفی بماند، اثرش محدود خواهد بود؛ اما اگر به ادبیات علمی، الهیات اجتماعی، جامعهشناسی انقلاب، فلسفه سیاسی اسلامی، هنر متعهد و روایت بینالمللی تبدیل شود، به یک منبع تمدنی بدل خواهد شد. دانشگاهها و حوزهها باید این رخداد را نه فقط بهعنوان خبر، بلکه بهعنوان متن اجتماعی بخوانند؛ متنی که در آن، نسبت مردم، ولایت، شهادت، امت، مقاومت و آینده اسلامی قابل تحلیل است.
مسئول مدرسه علمیه امام حسین علیه السلام افزود: رسالت اصلی علما، طلاب، حوزهها و مراکز علمی این است که از این رخداد، «معنا» استخراج کنند و آن معنا را به زبانهای مختلف به جامعه منتقل سازند. جامعه سوگوار، به تسلیت نیاز دارد؛ اما فقط تسلیت کافی نیست. جامعه پس از فقدان یک رهبر الهی، به تبیین، آرامش، امید و جهت نیاز دارد. عالم دینی باید کمک کند که اشک مردم به بصیرت، حزن مردم به عزم، و محبت مردم به مسئولیت تبدیل شود.
شهید در اندیشه دینی، حذف نمیشود بلکه با شهادت حاضرتر میشود
وی در ادامه با بیان اینکه قرآن کریم درباره شهدا میفرماید: «وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا»؛ این آیه فقط یک خبر درباره عالم برزخ نیست، بلکه یک دستگاه معرفتی برای فهم تاریخ است، خاطرنشان کرد: قرآن میخواهد جامعه مؤمن مرگ شهید را شکست نبیند. شهید در نگاه قرآن، حذف نمیشود؛ حاضرتر میشود. بدن او از میان مردم میرود، اما راه، نام، الهام و حجت او در جامعه باقی میماند.
کارشناس دینی ادامه داد: حوزههای علمیه باید الهیات شهادت، فقه مقاومت، اخلاق حکمرانی، فلسفه ولایت، نسبت امت و امامت، و مسئولیت اجتماعی مؤمنان را در پرتو این رخداد بازخوانی کنند. این کار نباید صرفاً خطابی و احساسی باشد. حوزه باید نشان دهد که شهادت در اسلام چه نسبتی با عقلانیت، عدالت، کرامت، آزادی معنوی و مسئولیت اجتماعی دارد.
حجت الاسلام حسینی گفت: دانشگاهها نیز باید از منظر علوم انسانی اسلامی به تحلیل این رخداد بپردازند. این آیین، موضوعی برای جامعهشناسی دین، جامعهشناسی سیاسی، مطالعات تمدنی، فلسفه حقوق عمومی، مطالعات رسانه، روانشناسی اجتماعی و نظریه سرمایه اجتماعی است.
وی افزود: دانشگاه ها و حوزه های علمیه رسالت ویژهای دارند؛ زیرا مأموریت ما پیوند میان حوزه و دانشگاه و تولید علوم انسانی اسلامی است. چنین رخدادی دقیقاً جایی است که علوم انسانی اسلامی باید توان تبیینی خود را نشان دهد.
مسئول مدرسه علمیه امام حسین علیه السلام ادامه داد: طلاب و فضلای جوان نیز وظیفه دارند روایتهای درست، عمیق و مستند از این حادثه تولید کنند. امروز میدان روایت، بخشی از میدان حقیقت است. اگر ما روایت نکنیم، دیگران روایت خواهند کرد؛ و اگر ما معنا را درست منتقل نکنیم، ممکن است حادثهای به این عظمت در سطح تصویر، هیجان یا تحلیلهای تقلیلگرایانه محصور شود.
پیام شهید باید در جامعه اقامه شود
حجت الاسلام حسینی با بیان اینکه وظیفه علما و مراکز علمی این است که نگذارند این حادثه در سطح «واقعه» متوقف شود؛ باید آن را به «معرفت»، «هویت»، «عهد» و «حرکت» تبدیل کنند، گفت: شهادت، در منطق اسلام، پایان راه نیست؛ آغاز مسئولیت بازماندگان است. پیکر شهید تشییع میشود، اما پیام شهید باید در جان جامعه تشییع نشود، بلکه اقامه شود.
وی اضافه کرد: مسئله خونخواهی بسیار مهم است. در منطق دینی، خونخواهی شهید، به معنای انتقام کور، هیجان بیمهار یا فروکاستن شهادت به خشم سیاسی نیست؛ خونخواهی شهید یعنی اقامه حق، مطالبه عدالت، صیانت از حرمت خون پاک و ادامه دادن راهی که شهید برای آن جان داده است.
این مبلّغ دینی خاطرنشان کرد: قرآن کریم، خون مظلوم را بیصاحب نمیداند: «وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیِّهِ سُلْطَانًا»؛ یعنی خون مظلوم در نظام الهی، منشأ مسئولیت، حقخواهی و تکلیف اجتماعی است. از این منظر، خونخواهی شهید، پیش از آنکه یک شعار باشد، یک عهد است؛ عهد با حقیقت، عدالت، عزت امت و استمرار مسیر الهی.
خونخواهی باید از قلب مؤمن برخیزد، نه از نفس ملتهب
استاد حوزه علمیه تهران گفت: این خونخواهی باید از قلب مؤمن برخیزد، نه از نفس ملتهب. در ادبیات اخلاقی و عرفانی ما تعبیر مشهوری نقل شده است که «قلب المؤمن عرش الرحمن»؛ یعنی قلب مؤمن، اگر به نور ایمان، ولایت، محبت و اخلاص آراسته شود، جایگاه تجلی رحمت، حکمت و اراده الهی میگردد.
وی گفت: خونخواهی شهید نیز باید از چنین قلبی صادر شود: قلبی که میسوزد، اما نمیسوزاند؛ میگرید، اما از مسیر عقلانیت و عدالت خارج نمیشود؛ داغدار است، اما داغ را به بصیرت، مقاومت و مسئولیت تبدیل میکند.
کارشناس دینی اضافه کرد: خون شهید اگر بر زمین میریزد، در حقیقت بر عرش دلهای مؤمنان مینشیند و آنان را از خواب عادت، ترس و بیتفاوتی بیدار میکند.
حجت الاسلام حسینی با بیان اینکه از این جهت، رسالت علما، نخبگان و نهادهای فرهنگی آن است که معنای خونخواهی را درست تبیین کنند، گفت: خونخواهی یعنی نگذاریم خون شهید در غوغای خبرها، تحلیلهای سطحی و هیجانهای زودگذر فراموش شود؛ یعنی راه شهید را در عدالتخواهی، استقلال، مقاومت، اخلاق، خدمت به مردم، دفاع از مظلوم و حفظ عزت امت اسلامی ادامه دهیم.
وی در پایان خاطرنشان کرد: اگر قلب مؤمن عرش رحمان است، این قلب نباید محل کینههای کوچک باشد؛ باید جایگاه عهدهای بزرگ باشد. خون شهید، مؤمنان را به چنین عهدی فرا میخواند.
نظر شما